Tại sao chùa không đổ?

Tại sao chùa không đổ?

 

Bài viết sau đây được dịch từ bài “Why pagodas don’t fall down?” thuộc sách “IELTS 7 with answers” – Cambridge. Ở Việt Nam hiện tại cũng có cuốn này với tựa đề “IELTS 7 with answers” do NXB Đồng Nai phát hành.

Ghi chú thêm: Bài viết này, nguyên bản tiếng Anh, được ra đời trước thảm họa kép diễn ra cách đây hơn một tháng tại Nhật. Vì vậy bạn đừng thắc mắc vì sao sự kiện ấy không được nhắc tới nhé!


Làm sao những ngôi chùa gỗ cổ kính có tuổi đời trên 500 năm ở Nhật, cao nghều và mong manh, vẫn có thể đứng vững sau bao nhiêu thế kỉ đương đầu với cuồng phong và chấn động bởi hàng hà sa số những cơn động đất? Các ghi chép còn lại cho ta thấy chỉ có hai ngôi chùa ở đất nước này đã đổ sụp trong vòng 1400 năm qua.  Những ngôi chùa khác biến mất trong lịch sử  thì hoặc là do hỏa hoạn vì sét đánh, hoặc là do chiến tranh. Thảm họa động đất Hanshin năm 1995 giết 6400 nhân mạng, quật ngã đường cao tốc, san phẳng những cụm văn phòng và phá hủy khu cảng Kobe. Tuy nhiên, nó đã chừa lại một ngôi chùa cao năm tầng ở khu vực đền Toji sau khi đã biến những ngôi nhà cao tầng quanh đó thành bình địa.

Trong nhiều năm, các học giả xứ mặt trời mọc đã cố gắng vén bức màn bí mật để trả lời câu hỏi: tại sao những công trình cao và trông mảnh dẻ ấy lại vững chãi đến vậy? Chỉ mới mười ba năm trôi qua kể từ khi ngành công nghiệp xây dựng đủ tự tin dựng lên những tòa cao ốc văn phòng với hơn một chục tầng bằng thép và bê tông chịu lực. Với khả năng đặc biệt có thể hấp thu chấn động và chặn đứng những chuyển động đứt gãy rìa của những trận động đất, tòa nhà cao 36 tầng Kasumigaseki tọa lạc tại trung tâm Toky0 – đồng thời cũng là ngôi nhà chọc trời đầu tiên ở Nhật – được xem là một kiệt tác của kĩ thuật hiện đại kể từ lúc ra đời năm 1968.

Dù thế, vào năm 826, chỉ với chốt và nêm để giữ cho cả công trình bằng gỗ đứng thẳng, kiến trúc sư bậc thầy Kobodaishi đã không một chút ngần ngại xây ngôi chùa Toji đâm thẳng 55 mét lên bầu trời – chiếm gần một nửa chiều cao toà nhà Kasumigaseki được xây sau đó mười một thế kỉ có lẻ. Rõ ràng, những người thợ mộc Nhật Bản ngàyxưa biết một vài “mẹo”  để khiến cho các tòa nhà chỉ dao động lắc lư rồi tự ổn định trở lại hơn là chống trả bất lực với sức mạnh thiên nhiên. Nhưng chúng là những “mẹo” gì?

Quay trở lại lịch sử, kiểu chùa có kết cấu nhiều tầng du nhập vào Nhật từ Trung Quốc, vào khoảng thế kỉ thứ sáu. Khi còn ở Trung Hoa, những ngôi chùa này xuất hiện lần đầu tiên cùng với sự xuất hiện của Phật giáo, và thường đi kèm với những ngôi điện quan trọng. Chùa của người Hoa được làm từ gạch hoặc đá, với những cầu thang bên trong và được sử dụng suốt nhiều thế kỉ sau đó như là vọng cảnh đài. Khi kiến trúc này đi vào Nhật Bản, chúng được xây sao cho thích hợp triệt để với điều kiện thổ nhưỡng nơi đây – nghĩa là thấp hơn, thường chỉ có năm tầng hơn là chín tầng. Chất liệu chủ yếu chuyển thành gỗ và cầu thang thì được lược bỏ, vì chùa Nhật thường không có mục đích sử dụng thực tiễn nào ngoài việc trở thành như một biểu tượng nghệ thuật. Do những cơn cuồng phong thường quấy nhiễu nước Nhật vào mùa hè, những thợ xây đã tạo nên những mái hiên mở rộng, xòe ra khá xa phía trên những bức tường. Kiểu mái này ngăn không cho nước mưa nhỏ xuống những bức tường. Chùa ở Trung Quốc và Hàn Quốc không có gì nhô ra phía trên như chùa của Nhật Bản cả.

Nhưng điều này cũng chưa hoàn toàn giải thích được sự kiên cường và khả năng phục hồi của chùa Nhật. Câu trả lời phải chăng là, như một cây thông cao, chùa Nhật – với một cây trụ đỡ to lớn vững chắc, thường được gọi là shinbashira,  ở trung tâm – chỉ đơn giản là dao động lắc lư trong suốt thời gian xảy ra cuồng phong hay động đất? Qua nhiều thế kỉ, nhiều giả thiết đã cho rằng như thế. Tuy nhiên, câu trả lời lại không đơn giản vậy, bởi có một sự thật đáng ngạc nhiên là cây trụ shinbashira thực ra không chống đỡ gì cả! Trên thực tế, trong một số ngôi chùa, shinbashira thậm chí còn không đứng trên mặt đất mà được treo từ trên trần xuống – cứ thế treo lơ lửng xuyên qua trung tâm của ngôi chùa. Toàn bộ trọng lượng của ngôi chùa thực ra được đỡ hoàn toàn bởi 12 cây cột ngoài và 4 cây cột trong.

Vậy thực chất chức năng của cây cột trung tâm shinbashira là gì? Cách tuyệt nhất để hiểu vai trò của nó là xem một đoạn phim ngắn của Shuzo Ishida, một kĩ sư về kết cấu tại Viện Công nghệ Tokyo. Ông Ishida, người được các học trò của mình đặt biệt danh “Giáo sư chùa chiền” vì niềm đam mê vô tận của ông với chùa, đã tạo nên một loạt những mô hình và thử chúng trên “chiếc bàn rung” trong phòng thí nghiệm. Nói một cách ngắn gọn, shinbashira đóng vai trò như một con lắc tĩnh khổng lồ. Dường như, không cần đến sự trợ giúp những tiến bộ về mặt toán học, những người thợ thủ công Nhật ngày xưa đã thấu hiểu được điểm mấu chốt mà hơn một ngàn năm sau mới được ứng dụng vào việc xây dựng tòa nhà chọc trời đầu tiên của Nhật. Đó chính là, dưới áp lực, những phần sàn lỏng lẻo có thể trượt qua lại trên bền mặt của nhau một cách độc lập. Nhìn từ bên cạnh, ngôi chùa giống nhu đang múa điệu múa rắn – bởi vì những tầng nằm kế nhau di chuyển theo hướng đối lập hoàn toàn so với tầng phía trên và phía dưới. Trong khi đó, cây trụ shinbashira lại chuyển động lên xuống dọc theo một cái lỗ nằm ở trung tâm của tòa nhà, ghìm các tầng lại không để chúng dao động quá xa nhau, bởi vì, sau khi chuyển động nới ra đến một khoảng cách nhất định, chúng khựng lại rồi va mạnh vào cột, chuyển năng lượng chạy dọc theo cột.

Một đặc điểm lạ lùng nữa của chùa Nhật nằm ở chỗ, bởi vì được xây dựng theo kiểu nhỏ dần đều từ dưới lên trên với mỗi tầng liền kề nhau nhỏ hơn tầng ngay dưới nó, không có cây cột thẳng đứng nào bên dưới được nối tiếp tương ứng với cây cột phía trên. Nói cách khác, một ngôi chùa năm tầng cao không có, dù chỉ một cây cột nhỏ, chạy thẳng suốt từ đất lên để đỉnh để chịu lực của toàn bộ kiến trúc từ trên xuống dưới. Ngạc nhiên hơn, không những kiến trúc tương tự trên thế giới, mỗi tầng của ngôi chùa Nhật Bản thậm chí không thật sự dính với nhau. Nói một cách đơn giản, chúng được chồng lên nhau, cái này trên đỉnh cái kia như chồng một đống nón vậy. Thú vị hơn nữa là kiểu thiết kế công trình như thế đối với luật lệ xây dựng hiện nay ở Nhật là không được chấp nhận.

Và những mái hiên rộng nhô ra thì sao? Hãy xem chúng như là cái sào thăng bằng của một người đi trên dây. Điểm tận cùng của sào càng lớn thì người đi trên dây sẽ càng dễ giữ được thăng bằng. Một nguyên lí tương tự đã được áp dụng cho những ngôi chùa Nhật ấy. “Với phần mái dôi ra mọi phía như thể cái sào”, ông Ishida nói, “tòa kiến trúc có thể phản ứng lại cả những cú tấn công mạnh mẽ nhất của trận động đất, với chỉ một cái lắc lư nhẹ nhàng, chứ không bao giờ rung giật đột ngột cả”. Một lần nữa, những bậc thầy xây dựng của hơn ngàn năm trước lại tiên đoán được tư tưởng của một kết cấu kĩ thuật hiện đại.

Thư viện ảnh

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product

  • Image Product